Sisin Coğrafyası: Karadeniz'de Görünmeyenin Şekillendirdiği Hayat

Karadeniz’de bir sabah, vadinin öbür yamacındaki köyü görebildiğiniz anlar, göremediğiniz anlardan azdır. Sis, denizden yükselen nemle birlikte dağlara tırmanır, yamaçlara yayılır ve birkaç dakika içinde tüm manzarayı silebilir. Sonra aynı hızla dağılır; ağaçlar, evler ve çay bahçeleri yeniden belirir. Bu sürekli gelip giden görüntü, Karadeniz’in en tanıdık ritmidir.

Nemin çizdiği manzara

Karadeniz’in yeşili, sisin ve yağmurun eseridir. Kıyıya paralel uzanan dağlar, denizden gelen nemli havayı tutar; bu nem yağmur ve sis olarak yamaçlara iner. Bölgenin ormanları, çayırları ve doğuda yamaçları kaplayan çay bahçeleri, bu bol nemin mümkün kıldığı bir bitki örtüsüdür. Karadeniz’de yeşilin bu kadar çok tonu olması, biraz da güneşin cimri olmasındandır.

Sise göre kurulan evler

Bölgenin geleneksel evleri, bu iklime verilmiş cevaplardır. Dik yamaçlara oturtulan ahşap ve taş yapılar, yağmur suyunun kolayca akabileceği çatılarla örtülür. Evlerin yanında, genellikle dört ayak üzerinde yükselen küçük ahşap yapılar görürsünüz: serenderler. Serenderler, nemli iklimde tahılı ve yiyecekleri kuru tutmak, onları haşerelerden korumak için tasarlanmıştır. Ayakların üzerindeki yassı taşlar ya da tahtalar, farelerin yukarı tırmanmasını engeller. Bir serender, sisle ve nemle yaşamayı öğrenmiş bir kültürün mühendisliğidir.

Yayla sabahları

Yaz aylarında köylerden yukarıdaki yaylalara çıkılır. Yaylada sabahlar çoğu zaman sisin içinde başlar: çayırlar, evler ve otlayan hayvanlar bulutun içinde kaybolur. Güneş yükseldikçe sis yavaşça aşağı, vadilere doğru çekilir; bir süre sonra yayla, bulutların üzerinde kalmış bir ada gibi görünür. Karadeniz’in sıkça fotoğraflanan manzaralarından biri olan bu “bulut denizi”, aslında sisin gündelik bir hareketidir.

Sisi okumak

Karadeniz’de yaşayanlar, sisi bir engel olarak değil, havanın dili olarak okur. Sisin hangi yöne çekildiği, günün nasıl geçeceğine dair ipuçları verir. Yolcular içinse sis, planları esnek tutmanın bir hatırlatıcısıdır: bir manzara noktasına vardığınızda hiçbir şey göremeyebilir, yarım saat sonra ise tüm vadiyi berrak bir şekilde izleyebilirsiniz.

Belki de Karadeniz’i gezmenin sırrı budur: sisi beklemek, manzaranın kendini göstermesine izin vermek. Bölge, acele edene değil, bekleyene açılır.

Karadeniz’in doğasını rota olarak planlamak isteyenler için Karadeniz’in Doğa Rotaları yazımıza göz atabilirsiniz.